playlist: Mixing The Archive - 75 Years of Gaudeamus playlist Klik op het toestaan van cookies om de playlist te beluisteren

WALTER MAAS (1909-1992): AANJAGER VAN DE HEDENDAAGSE MUZIEK IN NEDERLAND

scroll down
back to overview

Gaudeamus werd opgericht door Walter Maas: een voor de nazi’s gevluchte Joodse textielingenieur die uitgroeide tot een vurige voorvechter van jonge componisten en hun werk. Een man wiens eigenzinnigheid nog altijd deel uitmaken van het DNA van Gaudeamus.

De Joodse textielingenieur Walter Alfred Friedrich Maas (1909 – 1992) ontvluchtte in 1933 het opkomende nazisme in Duitsland. Vanaf 1941 huurde hij in Bilthoven villa Huize Gaudeamus, waar hij met zijn ouders een pension onderhield. Toen ook Nederland voor joden niet meer veilig werd, ging de familie weer op de vlucht. Maas begon een barre tocht van vluchtadres naar vluchtadres, en zat daarbij onder meer nog weer drie maanden ondergedoken in Huize Gaudeamus, in een verborgen hok op de zolder. Tijdens deze barre periode nam hij zich op een gegeven moment voor: als ik dit overleef, doe ik daarna iets terug voor Nederland.

Kort na de oorlog keerde Maas wederom terug naar Huize Gaudeamus. Daar klopten op een dag de musici Julius en Johannes Röntgen, de zonen van componist Julius Röntgen, die Huize Gaudeamus in 1924 liet bouwen. Ze willen een concert geven in Huize Gaudeamus. Dat concert kwam er op zondagmiddag 4 november 1945. Het was een daverend succes en er volgden meerdere. Als Maas tijdens een van de concerten in Huize Gaudeamus de jonge componist Henk Stam ontmoet, leidt dat ertoe dat Gaudeamus zich langzamerhand steeds meer gaat inzetten voor het werk van jonge componisten. Gaudeamus én Maas hebben hun doel gevonden.

De Engels-Duits-Nederlandse tongval van de internationaal georiënteerde Maas was niet altijd even duidelijk te verstaan – luister hieronder maar. Toch klonk één motto altijd kraakhelder: ‘Ich hab’ das Meine getan, tut ihr nun das Eure.’ Wat dat betekent, ondervond menigeen bij nacht en ontij. Medewerkers en anderen belde hij gerust uit bed. Maas was zo een onontkoombare pleitbezorger voor jonge componisten. Ministeries maakte hij ‘gek’ met de vele telefoontjes die ze van hem ontvingen. Maar hij kreeg zo ook veel geld los voor programmeringen. De betekenis daarvan voor het culturele leven werd opgemerkt. Alle inzet ‘betaalde’ zich uit in diverse prijzen voor het werk van de baanbrekend blijkende musici en componisten.

Interview

Huize Gaudeamus werd voor veel componisten een tweede thuis, en sommigen blijven er zelfs lange tijd wonen, waaronder Henk Stam. Tijdens een interview met Han Reiziger tegen het einde van zijn leven legt Maas uit welke rol Huize Gaudeamus voor componisten kon hebben.

In hetzelfde interview legt hij, naar aanleiding van de populariteit van Beethovens Vijfde Symfonie, uit hoe hedendaagse muziek gemeengoed zou kunnen worden. “Maar dan moet men er naar lúisteren. Ze blijven maar altijd voor de deur staan.”

oorkondes Walter Maas

Walter Maas bleef tot 1981 directeur van Gaudeamus, maar ging daarna gewoon verder met zich inzetten voor jonge kunstenaars met zijn nieuwe Maas-Nathan Stichting, tot hij in 1992 overleed. Voor zijn niet-aflatende inzet, werd hij tijdens zijn leven vele malen onderscheiden.

Walter was een zonderling die iedereen opjutte. Een telefoondictator was het.
Componist Peter Schat (geciteerd in het boek ‘Eeuwige jeugd: Een halve eeuw Stichting Gaudeamus’)
Zijn sterkte is geweest dat hij zich niets aantrok van het establishment. Hij beukte overal doorheen.
Componist Ton de Leeuw (geciteerd in het boek ‘Eeuwige jeugd: Een halve eeuw Stichting Gaudeamus’)
Ik vond het een onaangenaam mens in de Bilthovense Hout, maar hij kon zich ontzettend voor je inzetten.
Componist Henk Stam (geciteerd in het boek ‘Eeuwige jeugd: Een halve eeuw Stichting Gaudeamus’)

Talloos zijn de verhalen over de vasthoudendheid en frequentie waarmee Walter Maas telefoneerde. Als hij iemand nodig meende te hebben, ging hij tot het uiterste om de betrokkene ook te spreken te krijgen. Ton de Leeuw had zich ooit teruggetrokken in een klein Frans dorp om er ongestoord te kunnen werken toen de plaatselijke postbode aanbelde met de mededeling dat er op het gemeentehuis telefoon voor hem was uit Nederland. “Het was Walter en het was helemaal niet belangrijk. Maar dan wilde hij je spreken. Daar ging hij heel ver in.”

Uit: Peter Peters, Eeuwige jeugd: Een halve eeuw Stichting Gaudeamus

Huize Gaudeamus

Huize Gaudeamus, de villa in Bilthoven van waaruit Walter Maas de Stichting Gaudeamus bestierde, is tegenwoordig in bezit van de Stichting Walter Maas, die er nog steeds regelmatig concerten organiseert en het huis verhuurt voor vergaderingen, workshops en meer. Bezoek de website van Huize Gaudeamus voor meer informatie over de geschiedenis en het heden van dit bijzondere rijksmonument.

You may also like